Rewolucja cyfrowa z właściwą sobie intensywnością rozszerza się na kolejne obszary naszych aktywności zarówno prywatnych, jak i zawodowych, zmieniając otaczającą nas rzeczywistość. Jednym z obszarów, który opierał się jej najdłużej z całą pewnością były rozliczenia podatkowe.

Pod koniec XX oraz na początku XXI wieku świat podatków skoncentrowany był na szeroko rozumianej optymalizacji rozliczeń podatkowych. Nie sposób się zatem dziwić, że w „złotym wieku” optymalizacji podatkowej, kwestie związane z podatkowym compliance były traktowane po macoszemu i w dużej mierze miały charakter działań pozornych.

Zakres działań podejmowanych na rzecz optymalizacji rozliczeń doprowadziły do erozji sztywnych i przestarzałych systemów podatkowych i sprawiły, że zarówno środowisko międzynarodowe oraz administracje podatkowe poszczególnych państw musiały zareagować na niespotykaną wcześniej skalę. Konsekwencją działań podejmowanych przez biznes oraz reakcji organów podatkowych na te zjawiska był dynamiczny rozwój prawodawstwa podatkowego oraz głębokie zmiany zarówno w krajowych, jak i międzynarodowych systemach podatkowych.

I tak zmiany systemowe konsekwentnie i metodycznie zakończyły (a właściwie w znacznym stopniu ograniczyły) „złoty wiek optymalizacji” i przeniosły nas do czasów, w których na znaczeniu zyskało przede wszystkim bezpieczeństwo prowadzenia biznesu od strony podatkowej. W konsekwencji, zarówno firmy jak i administracje podatkowe zaczęły wytwarzać, przetwarzać oraz gromadzić coraz większe wolumeny danych podatkowych, od jakości których zależy, pewność prowadzenia współczesnego biznesu.

Wzrost wolumenów danych oraz rozrost procesów stojących za ich wytwarzaniem, przetwarzaniem i gromadzeniem doprowadził do rozwoju gałęzi określanej jako Digital Tax Compliance, której celem jest zapewnienie zgodności działań podejmowanych przez podmioty gospodarcze z przepisami podatkowymi, przy wykorzystaniu mniej lub bardziej zaawansowanych systemów informatycznych [szerzej o tym tutaj].

Niewątpliwie cyfryzacja obszarów podatkowych pozwala na prowadzenie bardziej precyzyjnej kontroli rozliczeń podatkowych, wyszukiwanie oszustw podatkowych a tym samym zmniejszanie luki podatkowej.

Świat podatków się zmienia

I tak rozwój Digital Tax Compliance stał się naszym udziałem (branży podatkowej) w rewolucji cyfrowej, niemniej dynamika postępu rewolucji jest w tym przypadku regulowana przez tempo wprowadzania rozwiązań cyfrowych przez poszczególne administracje podatkowe. W związku z tym przez długi okres przedmiotem dyskursu były ogólne koncepcje a nie planowane do wdrożenia rozwiązania, ale i to uległo zmianie i sprawiło, że wdrażane obowiązki cyfrowe w  różnych obszarach podatkowych przyrastają wykładniczo. Kolejnym czynnikiem wpływającym na dynamikę zmian w zakresie cyfryzacji podatków była niewątpliwie pandemia koronawirusa, która uświadomiła nam jak wiele rzeczy można załatwić na odległość i tym samym wymusiła na nas zmianę myślenia o usługach cyfrowych, w tym również tych publicznych. Ostatnim z czynników, nierozerwalnie związanym z pozostałymi dwoma są rosnące wolumeny danych, których przeprocesowanie zabiera coraz więcej czasu przy zaangażowaniu coraz większych zasobów ludzkich.

Konsekwencją wpływu tych czynników jest presja spoczywająca na polskiej administracji skarbowej, której nadrzędnym celem jest szybkie i skuteczne wdrażanie systemów IT do raportowania oraz kontroli rozliczeń podatkowych.

Doskonałym odzwierciedleniem wspomnianej presji oraz trendów jest strategia realizowana przez Ministerstwo Finansów na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju i Strategii MF na lata 2021-2024. Kluczowymi fundamentami tej strategii są: działania na rzecz automatyzacji i digitalizacji usług oraz samego Ministerstwa, co ma przełożyć się na wzmocnienie kompetencji analitycznych, które mają służyć wzrostowi skuteczności i efektywności poboru należności podatkowych i wspieraniu krajowego bezpieczeństwa obrotu gospodarczego.

Niemniej wskazać należy, że Polska rozpoczęła procesy na rzecz wykorzystania technologii do kontroli i procedowania rozliczeń podatkowych znacznie wcześniej. Jako punkt zwrotny uznać w tym wypadku należy rok 2016 i wprowadzenie obowiązku raportowania danych podatkowych w formie plików JPK i konieczności comiesięcznego przesyłania drogą elektroniczną rejestrów VAT w formie ustrukturyzowanej. Od tego momentu, zarówno podatnicy jak i Ministerstwo Finansów przeszli wyboistą i krętą drogę w kierunku rozbudowy plików JPK (w tym na żądanie) oraz całkowitej zmiany podejścia do zawartych w nich danych. Wprowadzenie plików JPK było zatem pierwszym milowym krokiem ku coraz większej specjalizacji organów podatkowych w analizie dużych zbiorów danych.

Kolejnym krokiem w kierunku digitalizacji podatków, jest objęcie cyfryzacją corocznych sprawozdań finansowych, które od 1 października 2018 r. również są przekazywane do organów podatkowych w formie ustrukturyzowanej (xml).

Rozwiązaniem przynoszącym Ministerstwu Finansów wiele korzyści jest działający w cieniu system STiR (algorytm oraz logika systemu nie zostały udostępnione), który umożliwia wnikliwą i automatyczną analizę danych znajdujących się w systemie teleinformatycznym izby rozliczeniowej przy zastosowaniu algorytmu, który w oparciu o dostępne dane określa tzw. wskaźnik ryzyka. Efektem działania systemu STiR jest raportowanie do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, banków oraz SKOK-ów wyników analizy tych danych – m.in. w formie określenia wskaźników ryzyka uwzględniających również przepisy ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Funkcjonowanie systemu STiR daje organom skarbowym możliwość zapobiegnia transferom środków pochodzącym z  wyłudzeń, poprzez blokowanie rachunków bankowych. Blokada rachunku jest możliwa na 72 godziny z opcją przedłużenia o 3 miesiące po spełnieniu ściśle określonych warunków.

Konsekwencją wdrożenia opisanych powyżej rozwiązań jest fakt, że obecnie organy podatkowe skutecznie korzystają z narzędzi dających im możliwość automatycznego weryfikowania zawartości zbiorów danych przekazywanych czy to w plikach JPK czy sprawozdaniach finansowych, co przekłada się na skuteczność podejmowanych przez organy skarbowe działań kontrolnych.

Statystyka kontroli skarbowych

Z danych KAS wynika, że organy podatkowe przeprowadziły 6532 kontroli podatkowych w I półroczu 2021 r., z czego 96% zakończyło się ustaleniami, czyli domiarem podatkowym. W  kontrolach celno-skarbowych odnotowano podobne statystyki – pozytywnie zakończyło się 1209, spośród 1359 – czyli 89% wszystkich postępowań. Dla porównania, w 2020 r. ustaleniami kończyło się 85 proc. kontroli podatkowych i 87 proc. celno-skarbowych.

Wynika to z ciągłego udoskonalania narzędzi analitycznych. Pozwalają one na coraz bardziej precyzyjne zidentyfikowanie zagrożeń podatkowych. Wygenerowane dane zapewniają niemal 100 proc. skuteczność pozytywnych wyników kontroli i znacznie ograniczają czas ich prowadzenia.

Co czeka nas w najbliższej przyszłości?

Mając na uwadze na jakim etapie obecnie znajduję się rewolucja technologiczna w sprawozdawczości podatkowej, oczywiste staję się, że od postępującej cyfryzacji rozliczeń podatkowych nie ma już odwrotu. Zatem jakie perspektywy czekają podatników w najbliższym czasie.

Pierwszym i największym projektem, który wdraża Ministerstwo Finansów jest Krajowy System e-Faktur, który stanie się obligatoryjny najprawdopodobniej w pierwszym kwartale 2024 r. Celem projektowanego systemu jest wprowadzenie standaryzacji faktur VAT w  zakresie formatu oraz zakresu danych (wzór faktury ustrukturyzowanej oraz praktyczne przykłady mogą Państwo znaleźć tutaj: (Krajowy System e-Faktur – Ministerstwo Finansów – Krajowa Administracja Skarbowa – Portal Gov.pl (www.gov.pl), które mają być udostępniane w systemie. Docelowo, KSeF ma stać się jednym z najbardziej zaawansowanych technologicznie narzędzi wymiany informacji o zdarzeniach gospodarczych w Europie. Więcej o KSeF piszemy [tutaj] oraz [tutaj], zachęcamy również do zapoznania się z naszym [webinarem].

Kolejnym etapem digitalizacji podatków są rozwiązania wprowadzone w ramach Polskiego Ładu, które koncentrują się wokół gromadzenia danych dotyczących podatków bezpośrednich. Nowe obowiązki sprawozdawcze dla podatników CIT dotyczą konieczności prowadzenia ksiąg rachunkowych wyłącznie w formie elektronicznej oraz ich raportowania w formie jednolitego pliku kontrolnego. Zgodnie z projektowanymi przepisami podatnicy prowadzący księgi rachunkowe będą zobowiązani prowadzić te księgi przy użyciu programów komputerowych oraz przesyłać do urzędu skarbowego w formie ustrukturyzowanej, na zasadach przewidzianych w ordynacji podatkowej. Nowy obowiązek będzie należało zrealizować do 31 marca kolejnego roku – za rok poprzedni.

Co więcej, wraz z przyjęciem Polskiego Ładu wprowadzone zostały również regulacje pozwalające na poszerzenie zakresu danych, jakich skarbówka będzie mogła żądać od podatników. Zmiana zakresu żądanych danych będzie mogła zostać wprowadzona za pomocą rozporządzenia wydawanego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Celem, który przyświecał Ministerstwu Finansów przy wprowadzeniu opisanych powyżej regulacji, było zminimalizowanie obciążeń podatników związanych z prowadzeniem kontroli podatkowych oraz ułatwienie rozliczeń z fiskusem. Co ciekawe, kolejnym planowanym przez Ministerstwo Finansów krokiem jest powszechne udostępnienie usługi e-CIT.

Ministerstwo Finansów planuje nałożyć analogiczne obowiązki również na podatników podatku od osób fizycznych. Szerzej o raportowaniu ksiąg rachunkowych w ramach plików JPK piszemy [tutaj}.

Digitalizacja nie ominie również rozliczeń akcyzowych, w ramach, których na podatników nałożone zostaną obowiązki w zakresie komputerowego prowadzenia ewidencji akcyzowych, oraz elektronicznego składania deklaracji akcyzowych, a także monitorowania przemieszczeń wyrobów akcyzowych, które ze względu na swoje przeznaczenie podlegają zwolnieniu z opodatkowania albo stawce zero. Ewidencja akcyzowa w formie elektronicznej powinna być prowadzona zgodnie z pisemną instrukcją obsługi programu komputerowego wykorzystywanego do prowadzenia tej dokumentacji i w taki sposób, aby umożliwiała wgląd w treść dokonywanych wpisów, zapewniała ochronę przechowywanych danych przed zniekształceniem lub utratą, umożliwiała dokonywanie korekty danych, identyfikację osoby dokonującej tej korekty oraz daty jej dokonania, umożliwiała wygenerowanie i wydruk, w porządku chronologicznym:

  • wpisów do dokumentacji, zestawień danych oraz podsumowań;
  • raportów we wskazanym zakresie i za wskazane miesiące, w terminie 14 dni od dnia doręczenia żądania przez właściwego naczelnika UCS lub US;

Ewidencja akcyzowa powinna również uniemożliwić usuwanie wpisów.

Dokąd prowadzą te zmiany?

Patrząc na kolejne wdrażane rozwiązania z perspektywy loku ptaka, dostrzec można, że głównym celem ich wprowadzania jest stworzenie kompleksowego systemu monitoringu podatkowego, który będzie umożliwiał kontrolę rozliczeń podatkowych w czasie rzeczywistym. Trend ten widoczny jest już na świecie, gdzie podobne systemy monitoringu zaczynają funkcjonować w mniejszym lub większym stopniu.

Tym samym coś co jeszcze kilka lat temu doświadczonym doradcą podatkowym wydawało się niemożliwe, staję się rzeczywistością na naszych oczach i początkowo oporny na cyfryzację obszar rozliczeń podatkowych zaczyna czerpać pełnymi garściami z dobrodziejstw (ale także wyzwań) cyfrowej rewolucji. Niemniej naszym zdaniem nadchodzących zmian nie trzeba się bać, lecz na pewno odpowiednio do nich przygotować.

Nasz zespół służy pomocą w każdej kwestii związanej z cyfryzacją procesów podatkowych.

Autor: Damian Nalazek, prawnik w TAX INSIGHT.

Opublikowano: 27 lipca 2022

Zapisz się na prezentację

Zostaw swoje dane kontaktowe, skontaktujemy się z Tobą
jak najszybciej.