Zgodnie z treścią ostatniej nowelizacji ustawy o podatku od towarów i usług – do dnia 01.07.2022 roku, rozliczenie tego podatku w Polsce oparte będzie na zasadzie formalnej. Rozliczającym zobowiązanie, czyli podatnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o VAT, jest – niezależnie od formy prawnej w której działa – podmiot indywidualny, będący samodzielną jednostką wykonującą działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własny rachunek.

Jednak, zgodnie z treścią artykułu 11 Dyrektywy 2006/112/WE Rady, każde państwo członkowskie może uznać za jednego podatnika osoby mające siedzibę na terytorium tego samego państwa członkowskiego, które będąc podmiotami niezależnymi pod względem prawnym, są ze sobą ściśle powiązane pod względem finansowym, ekonomicznym i organizacyjnym. Oznacza to, że jest możliwe do zastosowania rozwiązanie, w którym kilka krajowych, powiązanych ze sobą w przytoczony sposób podmiotów, będzie mogło rozliczać się z podatku łącznie. Konsekwencją przyjęcia takiego rozwiązania jest umożliwienie jednemu z uczestników przedsięwzięcia wzięcie na siebie obowiązku występowania jako podatnik VAT w imieniu nie tylko własnym, ale również w imieniu innych podmiotów, spełniających łącznie wymienione w Dyrektywie kryteria. Kryteria te, czyli warunki dla tworzenia tak zwanych „grup VAT”, określone w Dyrektywie, zostały dla potrzeb krajowych uściślone w treści artykułu 15a ustęp 3-5 ustawy o podatku od towarów i usług.

Możliwość rozliczania podatku od towarów i usług w ramach „grupy VAT” jest od dłuższego czasu wykorzystywana przez niektóre państwa członkowskie Unii Europejskiej, a Niemczech, Austrii czy Holandii jest to nawet rozwiązanie obligatoryjne.

W Polsce ustawodawca z początku proponował powiązanie struktur „grup VAT” z instytucją „podatkowej grupy kapitałowej” (PGK) w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, jednak wskutek sprzeciwu wyrażonego przez Komitet do spraw VAT UE, „grupa VAT” została wprowadzona do polskiego systemu podatkowego jako autonomiczna instytucja, dostępna dla wszystkich podatników podatku od towarów i usług spełniających ogólne kryteria wyznaczone przez artykuł 11 Dyrektywy 112. Rozwiązanie łączące funkcjonowanie „grupy VAT” wyłącznie z grupami podatkowymi w oczywisty sposób marginalizowałoby znaczenie tej pierwszej instytucji – podatkowych grup kapitałowych jest w Polsce coraz mniej (w 2021 roku rozwiązano 60% spośród tych, które powstały w latach 2010-2016).

Korzyści dla przedsiębiorców korzystających ze wspólnego rozliczania

Korzyścią dla podmiotów powiązanych finansowo, organizacyjnie i ekonomicznie, które zdecydują się na uczestnictwo w „grupach VAT”, ma być uproszczenie rozliczeń z budżetem państwa w zakresie tego podatku. W miejsce dotychczasowych kilku, pozostanie tylko jedno takie rozliczenie, które będzie realizowane przez przedstawiciela grupy (podmiot wiodący, występujący w imieniu grupy przed organami podatkowymi, odpowiedzialny za rozliczenia z tytułu podatku od momentu, w którym inne podmioty wchodzące w skład grupy utracą status podatników VAT). Przedstawicielem grupy może zostać każdy z podmiotów uczestniczących, niezależnie od osiąganego do momentu powstania grupy obrotu czy też pełnionej przez siebie roli w strukturze podmiotów powiązanych. Z uwagi na utratę statusu podatnika przez członków grupy, podmioty te jako grupa podatkowa, będą się posługiwać jednym, nowo nadanym numerem NIP.

Inną korzyścią wynikającą z przynależności podmiotów powiązanych do „grupy VAT” jest to, że nie będą podlegać opodatkowaniu tym podatkiem czynności opodatkowane (sprzedaż) w transakcjach odbywających się między członkami grupy. Dla tych transakcji nie będzie naliczać się podatku należnego ani odliczać naliczonego, a co za tym idzie, zniknie konieczność wyodrębniania tego typu operacji handlowych w jednolitych plikach kontrolnych podmiotów wchodzących w skład grupy. Dowodami przeprowadzania wewnątrzgrupowych transakcji będą natomiast noty księgowe. Rozwiązanie to może być korzystne finansowo w sytuacji, gdy członkami grupy staną się podmioty, które dotąd miały ograniczone prawo do odliczenia podatku z faktur zakupu – w momencie, gdy „wewnątrzgrupowe” faktury VAT przestaną być wystawiane, jest możliwe, że zmniejszy się ich obciążenie (a raczej obciążenie grupy) z tytułu podatku, który nie podlegał dotąd odliczeniu – chociażby ze względu na rodzaj prowadzonej przez nie działalności (sprzedaż zwolniona) czy też konieczność stosowania proporcji wynikającej z przepisu art. 90 ustawy o VAT.

Zmniejszą się również (zapewne nieznacznie) obowiązki podatników związane z koniecznością wypełniania plików JPK w wyniku zmniejszenia ilości samych faktur oraz oznaczania ich w sposób pozwalający na identyfikację transakcji zawieranych między podmiotami powiązanymi. Jednak w wyniku dodania do ustawy przepisów artykułu 109 ust.11 g-i członkowie grupy będą zobowiązani do prowadzenia oddzielnej, elektronicznej ewidencji transakcji pomiędzy członkami grupy oraz do przekazywania jej na żądanie organowi podatkowemu – właściwemu nie tylko dla grupy, ale zapewne również dla jej poszczególnych członków.

Usunięcie z obrotu VAT faktur wewnątrzgrupowych jest korzyścią odnoszącą się wyłącznie do rozliczeń w zakresie podatku VAT i dotyczącą tylko podmiotów wchodzących w skład „grupy VAT”. To oczywiście oznacza, że ułatwienie nie będzie miało wpływu na rozliczanie oraz obowiązki dokumentacyjne odnoszące się do transakcji przeprowadzanych między podmiotami powiązanymi na gruncie podatku dochodowego – zarówno tymi mającymi miejsce wewnątrz grupy, jak i zawieranymi z podmiotami powiązanymi pozostającymi poza grupą. Warto przy tym przypomnieć, że wartość naliczanego podatku VAT, którego redukcja w przypadku „grupy VAT” nastąpi, jest jedynie pochodną wartości netto tych transakcji.

Poza strukturą „grupy VAT” z oczywistych przyczyn będą pozostawać podmioty powiązane, ale nie posiadające siedziby na terytorium kraju – podatnicy podatku od wartości dodanej, którzy utworzyli oddziały dla celów VAT w Polsce i za ich pośrednictwem wykonują działalność gospodarczą na terytorium Polski, podobnie jak oddziały VAT utworzone przez tych podatników w innych krajach, a także zagraniczne oddziały, występujące jako podatnicy w innych krajach, które zostały utworzone przez podmioty należące do polskiej grupy. Transakcje dokonywane przez podmiot należący do polskiej „grupy VAT”, rozumianej jako krajowy podatnik, z podmiotami zarejestrowanymi dla celów VAT za granicą, w dalszym ciągu będą mieć status transakcji zawieranych z podmiotami zewnętrznymi.

Co do innych dodatnich skutków działania w ramach „grupy VAT”, korzystne dla przepływów pieniężnych w przypadku niektórych podmiotów wchodzących w jej skład może być także wyłączenie mechanizmu podzielonej płatności dla transakcji wewnątrzgrupowych – jeśli taki obowiązek dotychczas występował.

Możliwe ryzyka związane z Grupami VAT

W związku z przyjęciem takiego rozwiązania pojawiają się również pewne dodatkowe, nie występujące dotąd, problemy. Mogą one powstawać już w trakcie podejmowania decyzji odnośnie tego, które podmioty mogą, a które nie mogą wstąpić do „grupy VAT”. Aby stać się jej członkami, podatnicy muszą spełniać jednocześnie wszystkie trzy kryteria ustawowe – muszą być powiązani finansowo (kapitałowo), organizacyjnie (struktura „holdingowa”) oraz ekonomicznie. Jeśli weryfikacja – którą dokonuje rejestrujący grupę organ podatkowy – pierwszych dwóch warunków jest stosunkowo prosta, mogą pojawić się problemy z rozstrzygnięciem czy dana grupa podmiotów spełnia kryterium powiązań ekonomicznych. Nie zawsze będzie oczywiste, że dana grupa przedsiębiorstw prowadzi działalność „tego samego rodzaju” lub też jej członkowie świadczą sobie wzajemnie usługo „komplementarne”, czyli wspomagające działalność innych podmiotów powiązanych. W tym zakresie może dochodzić do sporów między podatnikami a organami rejestrującymi.

Dość skomplikowany i wymagający dużej staranności system ustalania proporcji stosowanej w ustaleniu wartości podatku naliczonego, względem, którego podatnik ma prawo do odliczenia od podatku należnego (artykuł 90 ustawy o VAT), również może spowodować powstanie nowych zagrożeń. Wychodząc z założenia, że każdy z członków grupy prowadzi działalność jako odrębny, posiadający własną specyfikę „sektor” gospodarczy, ustawodawca przyjął, iż wszyscy oni będą zobowiązani do oddzielnego liczenia proporcji, a następnie odpowiedniego „skomasowania” wyniku tych wyliczeń, co również nie będzie prostym zadaniem – podobnie jak proces późniejszego urealniania proporcji na podstawie sprzedaży rzeczywistej. Wyjątkiem od zasady nakazującej liczenie proporcji dla każdego członka grupy z osobna, który również nie upraszcza systemu będzie sytuacja, gdy grupa będzie nabywała towary i usługi wykorzystywane do sprzedaży opodatkowanej i zwolnionej, natomiast nie będzie możliwe przyporządkowanie tych czynności do poszczególnych członków grupy. Wówczas grupa będzie obowiązana do odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanego z czynnościami opodatkowanymi, w stosunku do których przysługuje jej prawo do obniżenia kwoty podatku należnego w sposób określony w art. 90 ust. 1 ustawy o VAT oraz zwolnionymi – czyli proporcja w tym zakresie będzie liczona osobno dla całej grupy. W związku z przyjęciem takiego systemu rozliczeń, sporządzanie części pliku JPK dotyczącej sporządzenia deklaracji podatkowej również może spowodować dodatkowe problemy.

Mając na względzie przytoczone wyżej przykłady, które zresztą nie wyczerpują tematu zagrożeń podatkowych związanych z rozliczaniem się z podatku poprzez uczestnictwo w „grupie VAT”, podatnicy, którzy zdecydują się skorzystać z nowej formy spełniania obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług powinni zachować najwyższą staranność oraz zabezpieczyć się, za pomocą skutecznych narzędzi, przed błędami i pomyłkami, jakie mogą się pojawić, gdy przystąpią do grupy. Jednym z takich narzędzi może okazać się zwiększona kontrola nad zawartością plików JPK, które nadal będą odgrywać znaczącą rolę w rozliczeniach – kontrola sprawowana zarówno na poziomie formalnym jak i merytorycznym.

Autor: Rajmund Polkowski, doradca podatkowy

Umów się na konsultacje!

Pełne informacje na temat przetwarzania danych osobowych" open="no" ]Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest JPK Insight sp. z o.o., ul. Dobra 40, 00-344 Warszawa (KRS: 0000818488) („Administrator”). Kontakt do Administratora możliwy jest poprzez przesłanie wiadomości e-mail na adres: biuro@taxinsight.pl. Dane osobowe są przetwarzane w celu udzielenia odpowiedzi na pytania zgłoszone za pośrednictwem formularza, w tym w celu nawiązania kontaktu. Dane mogą być przetwarzane w celu ustalenia, dochodzenia i obrony roszczeń oraz w celach archiwalnych i dowodowych na wypadek prawem usprawiedliwionej potrzeby lub obowiązku wykazania faktów. Nadto, dane będą przetwarzane w celu przesyłania informacji handlowych lub marketingowych dotyczących produktów lub usług JPK Insight sp. z o.o. stosownie do treści poniższych zgód oraz poniższej klauzuli informacyjnej – jeżeli zgoda lub zgody zostaną przez Panią/Pana wyrażone. Pełna treść klauzuli informacyjnej o przetwarzaniu danych osobowych przez Administratora w związku z wykorzystaniem formularza kontaktowego, zawierająca m.in. informacje o zasadach przetwarzania danych oraz przysługujących Ci prawach dostępna jest w Polityce Prywatności i Cookies.

Jeżeli chcesz otrzymywać informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach JPK Insight sp. z o.o. zaznacz poniższe zgody lub jedną z nich – w zależności od preferowanego kanału. Niewyrażenie zgody nie wpływa na możliwość uzyskania odpowiedzi na pytanie zadane w formularzu/nawiązanie z Panią/Panem kontaktu przez JPK Insight sp. z o.o.

Przesyłając swoje dane wyrażam zgodę na kontakt.